عقیم‌سازی گربه کی و چطور انجام می‌شود؟
عقیم‌سازی گربه یک جراحی تحت بیهوشی عمومی است: در گربه ماده تخمدان‌ها و رحم و در گربه نر بیضه‌ها برداشته می‌شوند. در کلینیک آوانو این عمل معمولاً از ۶ ماهگی به بالا انجام می‌شود، برخی انجمن‌های دامپزشکی نیز عقیم‌سازی تا ۵ ماهگی را توصیه می‌کنند، چون گربه ماده ممکن است از ۴ ماهگی فحل شود و باردار شود. دوره نقاهت حدود ۷ تا ۱۴ روز طول می‌کشد و در آن استفاده از یقه محافظ و محدودکردن فعالیت ضروری است. بی‌حالی خفیف از ۲۴ تا ۴۸ ساعت طبیعی است، اما ترشح چرکی از محل برش، باز‌شدن بخیه یا تب نیاز به مراجعه فوری دارد.
نکات کلیدی
- عقیم‌سازی گربه ماده از بیماری‌های رحم و تخمدان، بارداری ناخواسته و فحلی‌های تکراری جلوگیری می‌کند و خطر سرطان پستان را به‌طور چشمگیری کم می‌کند.
- در کلینیک آوانو، این عمل معمولاً از ۶ ماهگی به بالا انجام می‌شود. چون گربه ماده ممکن است از ۴ ماهگی فحل شود، تا زمان عمل باید از گربه‌های نر عقیم‌نشده دور بماند.
- پیش از عمل، ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی طبق دستور کلینیک رعایت می‌شود.
- بعد از عقیم‌سازی گربه راحت‌تر چاق می‌شود؛ تنظیم مقدار غذا و بازی منظم جلوی چاقی و دیابت را می‌گیرد.
- بی‌حالی و کاهش خفیف اشتها از ۲۴ تا ۴۸ ساعت طبیعی است.
- ترشح چرکی، باز‌شدن محل بخیه، تب، یا تلاش بی‌نتیجه گربه نر برای ادرار کردن نیاز به مراجعه فوری دارد.
فواید عقیم‌سازی گربه چیست؟
در گربه ماده:
- عقیم‌سازی از بیماری‌های رحم و تخمدان (مثل عفونت چرکی رحم که به آن پیومتر می‌گویند)، از بارداری و از فحلی‌های تکراری جلوگیری می‌کند. این موضوع در راهنمای انجمن جهانی دامپزشکان حیوانات کوچک (WSAVA) آمده است.
- طبق یک پژوهش معتبر، گربه‌هایی که پیش از ۶ ماهگی عقیم شدند ۹۱ درصد و آن‌هایی که پیش از یک‌سالگی عقیم شدند ۸۶ درصد کمتر به سرطان پستان مبتلا شدند. انجمن بیمارستان‌های حیوانات آمریکا (AAHA) هم می‌گوید سرطان پستان در حدود ۹۰ درصد گربه‌های مبتلا کشنده است.
- گربه ماده لازم نیست حتماً یک‌بار زایمان کند؛ همان پژوهش نشان داد زایمان روی خطر سرطان پستان اثری ندارد.
در گربه نر:
- عقیم‌سازی از بیماری‌های بیضه پیشگیری می‌کند و پرخاشگری نسبت به گربه‌های دیگر را کم می‌کند. با این حال، علامت‌گذاری با ادرار (اسپری) در همه گربه‌ها از بین نمی‌رود.
- طبق AAHA، گربه نر عقیم‌شده کمتر برای پیداکردن جفت از خانه فرار می‌کند، کمتر داخل خانه را با ادرار علامت‌گذاری می‌کند و کمتر با گربه‌های نر دیگر دعوا می‌کند.
این اعداد از مقایسه گروه‌های بزرگی از گربه‌ها به دست آمده‌اند و قطعیت کامل ندارند، اما همه پژوهش‌های بررسی‌شده در یک جهت بودند: گربه‌های عقیم‌شده کمتر به سرطان پستان مبتلا می‌شوند.
بهترین سن عقیم‌سازی گربه
| سن توصیه شده | منبع |
|---|---|
| ۶ ماهگی به بالا | رویه کلینیک آوانو |
| تا ۵ ماهگی | AAHA و AAFP (کمپین Fix by Five) |
| در گربه ماده پیش از بلوغ جنسی؛ تصمیم برای هر گربه جداگانه گرفته می‌شود | راهنمای جهانی WSAVA |
طبق انجمن بیمارستان‌های حیوانات آمریکا (AAHA)، گربه ماده ممکن است از ۴ ماهگی اولین فحلی را تجربه کند، هرچند معمولاً این اتفاق در ۵ تا ۶ ماهگی می‌افتد. پس اگر عمل در ۶ ماهگی یا بعد از آن انجام می‌شود، گربه ماده باید تا آن زمان از گربه‌های نر عقیم‌نشده دور بماند. فایده عقیم‌سازی برای پیشگیری از سرطان پستان هم در پژوهش‌ها بیشتر مربوط به عقیم‌سازی پیش از یک‌سالگی بوده است.
روش جراحی
در کلینیک آوانو روش رایج جراحی باز است:
- گربه ماده: برداشتن تخمدان‌ها و رحم با برشی در خط وسط شکم.
- گربه نر: برداشتن بیضه‌ها از طریق یک برش کوچک روی کیسه بیضه.
هر دو عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شوند و کنترل درد از پیش از جراحی شروع می‌شود و بعد از آن هم ادامه پیدا می‌کند.
آماده‌سازی قبل از عمل
ناشتایی: در آوانو معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از عمل (از شب قبل) غذا قطع می‌شود. دستور دقیق کلینیک را رعایت کنید و در این بازه به گربه غذا ندهید. درباره آب هم از همان دستور کلینیک پیروی کنید.
سلامت عمومی و واکسیناسیون: گربه باید پیش از عمل وضعیت بدنی خوبی داشته و واکسینه شده باشد. برنامه واکسن گربه را در مقاله واکسن گربه ببینید.
معاینه پیش از بیهوشی: دامپزشک پیش از عمل، گربه را از نظر آمادگی برای بیهوشی ارزیابی می‌کند..
مراقبت خانگی بعد از عقیم‌سازی گربه
- یقه محافظ (Elizabethan collar): تا بهبود کامل برش باید روی گربه بماند تا گربه نتواند محل بخیه را بلیسد یا بکند.
- محدودیت فعالیت ۷ تا ۱۴ روز: از پریدن به جاهای بلند و بازی شدید جلوگیری کنید و گربه را داخل خانه نگه دارید.
- بررسی روزانه محل برش: هر روز نگاه کنید که قرمزی، تورم یا ترشحی وجود نداشته باشد.
- بی‌حالی و کاهش اشتها از ۲۴ تا ۴۸ ساعت طبیعی است: غذای معمول و آب تازه را در دسترس بگذارید اما اصرار به خوردن غذا نکنید. اگر اشتها پس از ۴۸ ساعت برنگشت، با کلینیک تماس بگیرید.
- کنترل وزن: بعد از عقیم‌سازی گربه راحت‌تر چاق می‌شود. مقدار غذا را با نظر دامپزشک و بر اساس وضعیت بدنی گربه تنظیم کنید و بازی (فعالیت) منظم را ادامه دهید.
- مراجعه برای معاینه پیگیری: برای بررسی محل برش و در صورت نیاز برداشتن بخیه، طبق برنامه کلینیک مراجعه کنید.
چه زمانی باید بعد از عمل نگران بود؟
گربه‌ها ناراحتی و درد را خیلی خوب پنهان می‌کنند، پس تغییرهای کوچک مثل کم‌تحرکی، پنهان‌شدن در گوشه‌ای یا غذا نخوردن را جدی بگیرید. این علائم نیاز به مراجعه فوری دارند:
- ترشح چرکی، بدبو یا خونریزی مداوم از محل برش
- باز‌شدن یا فاصله‌گرفتن لبه‌های بخیه
- تورم شدید و پیشرونده در محل برش
- تب، بی‌حالی شدید یا امتناع کامل از غذا بیش از ۲۴ ساعت
- استفراغ مکرر یا درد شدید
- در گربه نر: تلاش مکرر برای ادرار کردن بدون خروج ادرار، یا ادرار خونی (بسته‌شدن مجرای ادرار در گربه نر یک اورژانس است)
اگر هرکدام از این علائم را دیدید، در اسرع وقت با کلینیک تماس بگیرید. می‌توانید از طریق تماس با کلینیک با تیم دامپزشکی ما هماهنگ کنید.
عوارض عقیم‌سازی گربه چیست؟
عقیم‌سازی مثل هر جراحی خطرهای کوچکی دارد، مثل عفونت محل برش و خطرهای بیهوشی، که دامپزشک پیش از عمل بررسی می‌کند. در بلندمدت هم این نکته‌ها مهم هستند:
- چاقی و دیابت: بعد از عقیم‌سازی گربه راحت‌تر چاق می‌شود و خطر دیابت، به‌ویژه در گربه‌های نر، بیشتر می‌شود. کنترل مقدار غذا و بازی (فعالیت) منظم این خطر را کم می‌کند.
- مشکلات ادراری: ممکن است کمی شایع‌تر شوند و چاقی و نژاد گربه هم در آن نقش دارند.
- بعضی سرطان‌های دیگر: در پژوهش‌های اخیر، ابتلا به بعضی سرطان‌های دیگر در گربه‌های عقیم‌شده بیشتر دیده شده، اما هنوز معلوم نیست چقدر به سن و عوامل دیگر مربوط است و بررسی‌ها ادامه دارد.
به همین دلیل راهنمای جهانی WSAVA می‌گوید تصمیم باید برای هر گربه با توجه به نژاد، سبک زندگی و وضعیت بدنی‌اش گرفته شود.
منابع مختلف درباره عقیم‌سازی گربه چه می‌گویند؟
این قسمت صرفا جمع‌بندی اختلافات اخیر منابع و تحقیقات است و در پایان روند آوانو با بررسی‌های نهایی تحقیقات آورده شده:
منابع معتبر دامپزشکی درباره جزئیات عقیم‌سازی گربه کاملاً هم‌نظر نیستند، و این طبیعی است. درباره سن عمل، از «پیش از بلوغ جنسی» تا «تا ۵ ماهگی» توصیه شده است. درباره ناشتایی پیش از بیهوشی، راهنمای‌های جدیدتر زمان‌های کوتاه‌تر، حدود ۳ تا ۶ ساعت، را کافی می‌دانند، اما بعضی کلینیک‌ها از شب قبل غذا را قطع می‌کنند، چون شواهد درباره گربه‌ها هنوز محدود است. درباره روش جراحی گربه ماده، راهنمای WSAVA در نبود بیماری رحم، برداشتن فقط تخمدان‌ها را ترجیح می‌دهد، ولی هر دو روش را مناسب می‌داند. یک پژوهش بزرگ در بریتانیا هم نشان داد گربه‌های عقیم‌شده به‌طور میانگین عمر بیشتری داشتند، هرچند معلوم نیست تنها دلیلش خود عمل باشد. روند آوانو این است: عمل از ۶ ماهگی به بالا، با ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی، و برداشتن تخمدان‌ها و رحم با برش از خط وسط شکم.
نتیجه برای صاحب گربه: طبق جدیدترین راهنمای جهانی WSAVA (۲۰۲۴) که صدها پژوهش را بررسی کرده است، عقیم‌سازی گربه همچنان توصیه می‌شود و زمان و روش مناسب آن را دامپزشک با توجه به سلامت و وضعیت بدنی هر گربه تعیین می‌کند؛ پس لازم نیست تفاوت‌های جزئی بین منابع شما را نگران یا سردرگم کند.
باورهای غلط رایج درباره عقیم‌سازی گربه
- گربه ماده باید یک بار بزاید: هیچ مدرکی این باور را تایید نمی‌کند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند زایمان روی خطر سرطان پستان اثری ندارد.
- گربه خانگی نیازی به عقیم‌سازی ندارد: نگهداری گربه ماده عقیم‌نشده در خانه چالش‌های جدی دارد و به همین دلیل راهنمای جهانی عقیم‌سازی گربه ماده را به‌طور کلی توصیه می‌کند.
- عقیم‌سازی حتماً گربه را چاق می‌کند: خطر چاقی بالا می‌رود، اما با کنترل مقدار غذا و فعالیت منظم قابل مدیریت است.
- گربه نر عقیم‌شده دیگر هرگز ادرار اسپری نمی‌کند: علامت‌گذاری با ادرار در همه گربه‌ها بعد از عقیم‌سازی بهتر نمی‌شود، چرا که ممکن است این رفتار بخشی از عادت گربه شده باشد.
سوالات متداول
بله. حتی گربه‌ای که از خانه بیرون نمی‌رود، اگر عقیم‌نشده باشد، فحلی‌های تکراری و خطر بیماری‌های رحم و تخمدان را دارد، و گربه نر عقیم‌نشده تمایل شدیدی به فرار از خانه (به دنبال جفت) و دعوا دارد.
خطر چاقی بیشتر می‌شود، اما اجتناب‌ناپذیر نیست. تنظیم مقدار غذا بر اساس وضعیت بدنی و فعالیت منظم، خطر را به‌طور قابل‌توجهی کم می‌کند.
بی‌حالی خفیف از ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از بیهوشی و جراحی طبیعی است. اگر بی‌حالی شدید بود یا بیشتر طول کشید، با کلینیک تماس بگیرید.
هزینه بسته به جنسیت گربه، روش جراحی و آزمایش‌های پیش از عمل متفاوت است؛ بهتر است پیش از مراجعه، هزینه دقیق را از کلینیک جویا شوید. برای اطلاع از هزینه عقیم‌سازی گربه در کلینیک دامپزشکی آوانو، با ما تماس بگیرید:
تصمیم با دامپزشک است و بعد از ارزیابی آمادگی گربه برای بیهوشی گرفته می‌شود. فایده پیشگیری از سرطان پستان بیشتر مربوط به عقیم‌سازی در سنین پایین، پیش از یک‌سالگی است، اما پیشگیری از بیماری رحم و بارداری همچنان باقی می‌ماند.
جمع‌بندی
عقیم‌سازی گربه، از پیشگیری از بیماری رحم و سرطان پستان گرفته تا کاهش دعوا و فرار در گربه نر، فواید قابل‌توجهی دارد. در کلینیک آوانو این عمل معمولاً از ۶ ماهگی به بالا با ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی انجام می‌شود، و منابع بین‌المللی در جزئیاتی مثل سن عمل و مدت ناشتایی کمی تفاوت دارند، اما جدیدترین راهنمای جهانی همچنان عقیم‌سازی را توصیه می‌کند. دوره نقاهت حدود ۷ تا ۱۴ روز است و بی‌حالی خفیف تا ۴۸ ساعت طبیعی است، اما ترشح چرکی، باز‌شدن بخیه یا تب نیاز به مراجعه فوری دارد. پس از عمل، کنترل وزن مهم‌ترین مراقبت بلندمدت است.
نویسنده: تیم محتوای کلینیک دامپزشکی آوانو
بازبینی علمی: دکتر مبین کوهستانی، متخصص جراحی دامپزشکی از دانشگاه تهران، بخش جراحی کلینیک دامپزشکی آوانو
منابع
1-WSAVA guidelines for the control of reproduction in dogs and cats. Journal of Small Animal Practice, 2024: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jsap.13724
2-WSAVA Guidelines for the Control of Reproduction in Dogs and Cats: Executive Summary, 2024: https://wsava.org/wp-content/uploads/2024/06/Executive-Summary.pdf
3-When Should I Spay Or Neuter My Dog or Cat? Age & Timing Guide. AAHA, updated February 2026: https://www.aaha.org/resources/spay-or-neuter/
4-2020 Pediatric Sterilization in Cats. AAFP / FelineVMA, 2020: https://catvets.com/resource/pediatric-sterilization-position-statement-pediatric-sterilization-in-cats-position-statement/
5-Association between ovarihysterectomy and feline mammary carcinoma. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2005: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16095174/
6-Should we recommend spaying cats for mammary tumour prevention, and if so, at what age? Veterinary Evidence, 2025: https://veterinaryevidence.org/index.php/ve/article/view/711
7-Life expectancy of cats in Britain: moggies and mollies live longer. PeerJ, 2025: https://peerj.com/articles/18869
8-AAHA Anesthesia Guidelines (2020): Fasting and Treatment Recommendations. AAHA, 2020: https://www.aaha.org/globalassets/02-guidelines/2020-anesthesia/aahaanesthesiaguidelines_fastingandtreatmentrecommendations.pdf
9-Pre-anesthetic fasting: What’s the right number? Veterinary Practice News: https://www.veterinarypracticenews.com/?p=38010
10-WSAVA guidelines address methods, risks, ethics of pet reproduction. AVMA News, July 2024: https://www.avma.org/news/wsava-guidelines-address-methods-risks-ethics-pet-reproduction
